NGƯỜI CÒN MÃI VỚI TUỔI THƠ

Agnia Barto

NGƯỜI CÒN MÃI VỚI TUỔI THƠ
(Bài đăng tạp chí Tài Hoa Trẻ)

NGUYÊN HÙNG

Agnia Barto là nhà thơ thiếu nhi mà ở Nga hầu như đứa trẻ nào cũng biết. Sách do Agnia Barto viết ra được in với số lượng hàng triệu bản. Bà là một người phụ nữ đặc biệt cả cuộc đời mình bà giành trọn cho trẻ thơ: ngoài việc làm thơ cho thiếu nhi bà còn tham gia tích cực các hoạt động vì thiếu nhi bảo vệ thiếu nhi. Nói về bà R.Gamzatov đã từng viết “bà luôn sẵn sàng đón nhận một thế hệ khi đưa tiễn một thế hệ khác”…

Agnia Barto sinh ra ở Moskva trong một gia đình bác sỹ thú y. Bắt đầu làm thơ từ những lớp dưới ở trường trung học. Từng mơ ước trở thành nghệ sỹ ba-lê và đã tốt nghiệp trường múa.

Agnia Bart bước chân vào lĩnh vực văn chương một cách khá tình cờ. Ở trường trung học tại kỳ thi tốt nghiệp Barto đã đọc bài thơ của mình “Hành khúc đám ma” với sự có mặt của A.Lunacharsky nhà hoạt động xã hội đồng thời là nhà nghiên cứu và phê bình văn học nổi tiếng. Sau đó ít ngày Lunacharsky mời cô nữ sinh Agnia đến chỗ ông và quả quyết rằng cô được sinh ra là để viết những bài thơ vui nhộn.

Năm 1925 Barto được nhận vào làm việc ở Ban biên tập Văn học thiếu nhi của Nhà xuất bản Quốc gia. Tại đây Barto bị cuốn hút hoàn toàn vào công việc. Bà có dịp được học hỏi nhiều bên cạnh các nhà thơ đàn anh như Maikovsky Chukovsky Marshak…

Năm 1937 Barto đến Tây Ban Nha với tư cách là đại biểu của Hội nghị quốc tế về bảo vệ văn hóa. Hội nghị diễn ra dưới các trận ném bom ở Barcelona trong sự bao vây ở Madrid. Đề tài bảo vệ hòa bình tình hữu nghị giữa các dân tộc từ đó đã đi vào các tác phẩm thơ ca của nữ thi sỹ.

Trong thời gian Chiến tranh vệ quốc Barto thường phát biểu qua đài phát thanh từng ra mặt trận với tư cách phóng viên của tờ “Komsomolskaia Pravda”. Để viết trường ca về lứa tuổi vị thành niên những người vì chiến tranh mà phải trưởng thành trước tuổi phải làm việc và nuôi gia đình nữ thi sỹ đã cùng họ miệt mài học nghề thợ tiện thậm chí đạt trình độ của một người thợ thủ công.

Những năm sau chiến tranh Agnia Barto trở thành nhà tổ chức của phong trào tìm kiếm những gia đình bị ly biệt trong chiến tranh một phong trào có quy mô rộng lớn trong phạm vi toàn Liên bang Xô viết. Chương trình “Tìm người” trên sóng của đài phát thanh “Maiak” đã giúp cho 927 gia đình có được ngày được sum họp sau nhiều năm ly tán. Rất nhiều thư của bạn nghe đài từ khắp nơi được gửi đến Barto và bà trở thành một nhân vật được công chúng ngưỡng mộ.

Trong sự nghiệp sáng tạo của mình Agnia Barto đều đặn cho ra đời nhiều tập thơ. Vào thời gian đầu đó là: “Những người anh em” (1928) “Cậu-bé-ngược-đời” (1934) “Đồ chơi” (1936) “Chim hồng tước” (1939). Trong khoảng 1940-1950 bà xuất bản các tập thơ “Bé gái lớp một” “Thành phố chuông” “Thơ vui” đồng thời viết kịch bản cho các phim thiếu nhi như “Đứa con rơi” “Chú voi và sợi dây” “Aliosa Ptitsyn rèn luyện tính cách”. Năm 1958 Barto viết một loạt thơ trào phúng rất dày dặn cho thiếu nhi - các tập “Leshenka Leshenka” “Ông cháu” v.v...

Có thể dễ dàng thấy rằng thơ Agnia Barto có một vị trí rất đáng kể trong nền văn học thiếu nhi Nga xô viết. Thế nhưng đối với độc giả Việt Nam đặc biệt là các độc giả nhỏ tuổi bà vẫn còn khá lạ lẫm. Vì vậy chúng tôi xin giới thiệu dưới đây chùm thơ của bà qua các bản dịch của Quỳnh Hương Thu Hương và Nguyên Hùng.

МИШКА
Уронили мишку на пол
Оторвали мишке лапу.
Всё равно его не брошу -
Потому что он хороший.

Chú gấu


Họ ném gấu xuống sàn
Họ vặt chân của nó
Mặc kệ em không bỏ
Vì nó tốt lắm mà.

ЗАЙКА
Зайку бросила хозяйка -
Под дождём остался зайка.
Со скамейки слезть не мог
Весь до ниточки промок.

Thỏ con

Cô chủ quẳng thỏ con
Nằm dưới mưa lạnh run
Thỏ không rời ghế nổi
Vì lông ướt hết trơn!

МЯЧИК
Наша Таня громко плачет:
Уронила в речку мячик.
- Тише Танечка не плачь:
Не утонет в речке мяч.

Qủa bóng


Em gái tôi gào khóc:
Kìa bóng chìm xuống kênh!”
-
Nín ngoan nào bé ngốc
Bóng rớt kênh nổi phềnh!

ВОТ ТАК ЗАЩИТНИК!
Я свою сестрёнку Лиду
Никому не дам в обиду!
Я живу с ней очень дружно
Очень я её люблю.
А когда мне будет нужно
Я и сам её побью.

Vệ sĩ là thế

Bé Lida em trông
Đ
ừng hòng ai ăn hiếp!
Chúng em rất đoàn kết
Em yêu bé rất nhiều
Chỉ khi nào cần chiều
Em tự mình đét bé!

В ШКОЛУ

Почему сегодня Петя
Просыпался десять раз?
Потому что он сегодня
Поступает в первый класс.

Он теперь не просто мальчик
А теперь он новичок.
У него на новой куртке
Отложной воротничок.

Он проснулся ночью темной
Было только три часа.
Он ужасно испугался
Что урок уж начался.

Он оделся в две минуты
Со стола схватил пенал.
Папа бросился вдогонку
У дверей его догнал.

За стеной соседи встали
Электричество зажгли
За стеной соседи встали
А потом опять легли.

Разбудил он всю квартиру
До утра заснуть не мог.
Даже бабушке приснилось
Что твердит она урок.

Даже дедушке приснилось
Что стоит он у доски
И не может он на карте
Отыскать Москвы-реки.

Почему сегодня Петя
Просыпался десять раз?
Потому что он сегодня
Поступает в первый класс.

Đến trường

Vì sao đêm nay Pechia
Phải đến chục lần thức giấc?
Bởi vì hôm nay cậu ta
Ngày đầu đến trường đi học.

Giờ cậu không còn trẻ con
Giờ cậu là người khác hẳn
Giờ cậu khoác áo mới coong
Cổ áo bẻ như người lớn.

Tỉnh giấc giữa đêm tối thui
Lúc chỉ mới ba giờ kém
Cuống cuồng cậu gọi ới ời
Sợ rằng giờ học đã điểm.

Cậu mặc rất nhanh áo quần
Chộp từ trên bàn cặp vở
Bố chạy đuổi theo rần rần
Kịp thời túm tay sau cửa.

Hàng xóm cạnh nhà thức dậy
Đèn đóm lần lượt sáng trưng
Hàng xóm sau tường thức dậy
Để rồi lần nữa lên giường.

Cậu đánh thức cả căn hộ
Đến sáng chẳng trừ một ai
Thậm chí bà như mơ ngủ
Thấy mình đang lúc ôn bài.

Thậm chí ông như mơ thấy
Mình đang đứng cạnh bảng đen
Nhìn lên bản đồ sông ấy
Nằm đâu sao thật khó tìm.

Vì sao đêm nay Pechia
Có đến chục lần thức giấc?
Bởi vì hôm nay cậu ta
Trở thành học sinh lớp một.

(Nguyên Hùng dịch)

 

ПОМОЩНИЦА

У Танюши дел немало
У Танюши много дел:
Утром брату помогала —
Он с утра конфеты ел.

Вот у Тани сколько дела:
Таня ела чай пила
Села с мамой посидела
Встала к бабушке пошла.

Перед сном сказала маме:
— Вы меня разденьте сами
Я устала не могу
Я вам завтра помогу.

Người giúp việc

Ta-nhi-a luôn bận rộn
Biết bao công chuyện suốt ngày
Sáng giúp anh mình ăn kẹo
Ă
n hoài đến tận trưa nay.

Em thật sự là rất bận
Nào ăn cơm nào uống trà
Nào ngồi bên cạnh mẹ
Nào đứng dậy ra với bà

"Tối rồi ngủ thôi mẹ nhỉ
Á
o em mẹ tự cởi đi!
Mệt quá em không cởi được.
Mai em giúp mẹ chứ gì!"

 
РЕЗИНОВАЯ ЗИНА

Купили в магазине
Резиновую Зину
Резиновую Зину
В корзинке принесли.
Она была разиней
Резиновая Зина
Упала из корзины
Измазалась в грязи.
Мы вымоем в бензине
Резиновую Зину
Мы вымоем в бензине
И пальцем погрозим:
Не будь такой разиней
Резиновая Зина
А то отправим Зину
Обратно в магазин.

Bé Sao bằng cao su

Bé Sao bằng cao su
Bé Sao bằng cao su
Mẹ mua trong cửa hiệu
Xinh xinh trông rất điệu
Trong giỏ xách mơ màng.
Xúng xính rồi ngó nghiêng
Thế là rơi khỏi giỏ
Lem luốc đôi ba chỗ
Phải rửa bằng ét-xăng
Bé gí tay dọa Sao:
-
Chớ dại như thế nữa
Nếu không chị giận dữ
Trả Sao cho cửa hàng!

(Thu Hương dịch)

 

ОДНАЖДЫ Я РАЗБИЛ СТЕКЛО

Нет в жизни мне не повезло
Однажды я разбил стекло.

Оно под солнечным лучом
Сверкало и горело
А я нечаянно - мячом!
Уж как мне нагорело!

И вот с тех пор
С тех самых пор
Как только выбегу
Во двор
Кричит вдогонку кто-то:
- Стекло разбить охота?

Воды немало утекло
С тех пор как я разбил стекло.

Но стоит только мне вздохнуть
Сейчас же спросит кто-нибудь:
- Вздыхаешь из-за стекол?
Опять стекло раскокал?

Нет в жизни мне не повезло
Однажды я разбил стекло.

Идет навстречу мне вчера
Задумавшись о чем-то
Девчонка с нашего двора
Хорошая девчонка.

Хочу начать с ней разговор
Но поправляя локон
Она несет какой-то вздор
Насчет разбитых окон.

Нет в жизни мне не повезло
Меня преследует стекло.

Когда мне стукнет двести лет
Ко мне пристанут внуки.
Они мне скажут:
- Правда дед
Ты брал булыжник в руки
Пулял по каждому окну?-
Я не отвечу я вздохну.

Нет в жизни мне не повезло
Однажды я разбил стекло.

Có một lần tớ trót làm vỡ kính

Trong cuộc đời tớ chẳng gặp may
Có một lần tớ trót làm vỡ kính.
Kính cửa sổ dưới mặt trời lấp lánh
Sáng rực và tươi cười
Còn tớ chơi bónghoàn toàn tình cờ thôi!
Thế mà tớ khổ mãi...

Từ bấy đến giờ
Từ bấy đến tận giờ
Hễ tớ chạy xuống sân
Lập tức có ai đó
Hét sau lưng:
-
Này cẩn thận kính nhà ai sắp vỡ?

Dù từ cái ngày không may đó
Bao nhiêu là năm tháng đã trôi qua.

Cứ hễ tớ thở dài
Lập tức có người quan tâm hỏi:
-
Lại gây chuyện gì thế?
Thêm kính nhà ai vỡ hay sao?

Không trong cuộc đời tớ chẳng gặp may
Có một lần tớ trót làm vỡ kính

Ngay như ngày hôm qua đấy
Cô bé xinh xinh bên hàng xóm
Đi ngược chiều vừa đi vừa nghĩ ngợi
Cơ hội hay quá đi thôi.
Tớ vừa mới định hỏi han
Thế mà cô nàng
Nhắc lại chuyện kính vỡ đã tám đời
Dù vẫn không quên sửa đôi bím tóc.

Trong cuộc đời tớ chẳng gặp may
Những mảnh vỡ cứ theo tớ suốt.

Chắc còn theo đến ngày tớ hai trăm tuổi mất
Khi lũ chắt bám theo hỏi tò mò:
- Cụ ơi có phải
Ngày còn là trẻ nhỏ
Cụ lang thang dưới từng cửa sổ
Với hòn đá trong tay?
Tớ thì đã quên mất tớ chỉ biết thở dài...
Không rõ là đời tớ chẳng gặp may
Chỉ một lần tớ trót làm vỡ kính.

 
(Quỳnh Hương dịch)

kimoanh

Chị ơi chồng...người ta em còn dám cãi nữa thì ông Trời là cái đinh rỉ gì. Hình như mình rất...nhiều chữ nên ông Trời cãi không lại mình đâu chị. Chị cứ tươi trẻ cứ mỏng mày hay hạt đi chị nhé

phamdathuy

Gửi Kim Oanh

Oh KO "bí mật" biết chị cơ đấy! Chị có câu thơ "Thời gian buồn nhan sắc hóa người dưng"! Nhưng mà vì KO và cả làng văn của chúng ta chị "tuyên bố" sẽ cãi lại ông Trời và...không dám già nữa đâu! Cám ơn em.

kimoanh

Chị Thủy ơi em đùa anh NH thôi em biết chị rồi nhưng chị làm sao mà dám già. Tên trẻ và tâm hồn tươi trẻ...Chị mà bảo già là cả làng văn phản đối đấy. Chúc chị có nhiều bài viết tuyệt vời

Phạm Dạ Thủy

Gửi Nguyên Hùng và Kim Oanh

* Nguyên Hùng
Cám ơn bạn đã trả lời "nhiều hơn một câu trả lời". Mong đọc những bài thơ "tự giới thiệu" NH sẽ post không phải để tin là NH nói thật (vì tất nhiên là đã tin rồi)mà chỉ vì PDT...thích đọc thôi!

* Kim Oanh
Chắc Kim Oanh là nữ phải không? Xin được "tự giới thiệu" với KO rằng PDT là một phụ nữ có tuổi rồi đấy. Chắc chắn là lớn tuổi hơn NH và KO nhiều. Việc xưng hô như anh NH đã xưng hô với PDT ngoài ý nghĩa lịch sự trong giao tiêp ban đầu còn đúng với tuổi tác của PDT đấy thôi KO ạ. Cám ơn KO đã đoán "PDT còn trẻ và xinh tươi lắm". Rất mong được như thế nhưng thời gian nghiệt ngã quá KO ơi!

kimoanh

Anh Nguyên Hùng biết người đẹp vào nhà mình bi nhiêu tuổi không mà gọi chị trịnh trọng thế. Nhà thơ này còn trẻ và xinh tươi lắm anh ơi. Gọi thế khi muốn sửa lại khó

Nguyên Hùng

@PDT

Thưa chị PDT xin lỗi là NH đã sơ ý nên quên trả lời câu phỏng vấn của chị. Để chuộc lỗi NH sẽ xin nói nhiều hơn là một câu trả lời được không ạ?
Thực ra thoạt tiên NH ghi tại phần giới thiệu là "chuyên gia xây dựng công trình thủy" (có thủy nhé). Nghĩa là xây hồ đặp đập làm thủy điện ấy mà. Nhưng cũng có thể làm cầu (Ô Thước) xây nhà (Tình thương) cho bạn bè nếu cần.
NH cũng từng có hơn 10 năm làm nghề dạy học các học trò già (từ 1979 đến 1996 bao gồm cả thời gian đi du học)
Và tất cả những điều đó đều chẳng có gì là đặc biệt.

Một lúc nào đó NH sẽ post một vài bài thơ tự giới thiệu để chị PDT tin rằng là NH đã tự khai đúng về mình nhé?

Phạm Dạ Thủy

Gửi Nguyên Hùng

Anh NH đã hồi âm cho PDT thật quý hóa Cám ơn anh nhiều nhưng anh vẫn chưa trả lời "phỏng vấn" của "fan" đấy nhé!

Nguyên Hùng

@ Chị PDT

Được cô giáo - nữ thi sĩ đến thăm nhà là điều đáng mừng rồi dù cô giáo nhà thơ có để lại dấu vết hay không.
Cám ơn chị có thiện cảm với loạt bài GMNT mà Nh đã pót lên. NH vẫn thường vào đọc trộm thơ của PDT đấy chứ. Chỉ có điều khen một người có những bài thơ tài hoa là thừa thôi.
Vì đang ngồi ké ở nhà anh Hoàng cát nên NH chỉ có vài dòng vậy reply chị PDT. Chúc chị khỏe thơ hay.

Phạm Dạ Thủy

Gửi Nguyên Hùng

PDT đã vào nhà anh NH nhiều lần nhưng chỉ thầm lặng đi về thôi. Lần này vì "ức" quá không chịu được nên phải "trình diện" để xin phỏng vấn" anh một câu. Rằng tại sao trong phần tự giới thiệu anh chỉ ghi vỏn vẹn "không có gì đặc biệt"? Người tài thế mà giấu mình kỹ thế! Rất thích loạt bài trong chủ đề GƯƠNG MẶT NHÀ THƠ của anh. Cám ơn anh đã giúp PDT mở rộng tầm nhìn và hiểu biết thêm nhiều về văn học Nga. Anh có thường xuyên vào thăm nhà PDT không? Mong anh vào thăm và để lại nhửng góp ý quý giá. Chúc anh luôn vui khoẻ. Loạt ảnh vừa rồi anh post lên blogs vui quá. Chắc cuộc hội ngộ của các anh ở Hà Nội rất ư là...hoành tráng?