Người lữ hành bị bắt cóc

Kỷ niệm ngày sinh nhà thơ Nga Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky Robert
NGƯỜI LỮ HÀNH BỊ BẮT CÓC

(Bài đăng tạp chí Tài Hoa Trẻ)

NGUYÊN HÙNG

Thân thế và tác phẩm Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky Robert sinh ngày 20 tháng 6 năm 1932 tại làng Kosikha thuộc vùng Altai trong một gia đình quân nhân: bố là sĩ quan mẹ là bác sỹ quân y. Từ năm lên chín Robert đã phải sống trong trại trẻ vì cả bố và mẹ đều ra mặt trận. Sau khi tốt nghiệp phổ thông anh vào học Đại học tổng hợp Petrozavod và bắt đầu làm thơ với những bài thơ đầu tay được in vào năm 1950. Rời trường đại học tổng hợp Robert trở thành sinh viên Trường viết văn Gorki và tốt nghiệp trường này vào năm 1956.

Từ khi còn là sinh viên trong trường đại học Robert đã cho công bố các tập thơ “Những ngọn cờ của mùa xuân” (1955) “Thử thách” (1956) và cả trường ca “Tình yêu của tôi” (1955). Sau đó các tập thơ khác lần lượt theo nhau được xuất bản: “Con đường phiêu dạt” (1959) “Gửi bạn đồng niên” (1962) “Những hòn đảo hoang” (1962) “Phạm vi ảnh hưởng” (1965) “Dâng hiến” (1970) “Hai mươi năm” (1973)…

Rozhdestvensky Robert thu hút được sự chú ý của nhiều tờ báo và nhà xuất bản bởi thơ ông mang đậm bản sắc dân tộc và tính nhân văn. Thơ ông cũng được chính ông phổ nhạc và để lại nhiều bài hát nổi tiếng: “Hãy là như thế” “Bài ca những kẻ báo thù không bao giờ bị bắt” “Bầu trời bao la” v.v…

Năm 1971 Rozhdestvensky Robert cho ra mắt tập tùy bút “Và trái đất không có tận cùng”.

Năm 1980 một loạt các tuyển thơ và trường ca của ông được xuất bản: “Tiếng nói thành phố” “Bảy trường ca” “Lựa chọn” “Thơ ballat ca khúc” “Cho những người bạn”…

Vào những năm 199x nhà thơ tiếp tục công bố các tập thơ “Thao thức” (1991) “Giao điểm” (1992) “Tư duy Aliosa” (thơ giành cho thiếu nhi 1991).

Rozhdestvensky Robert mất ngày 20 tháng 8 năm 1994. Tập “Những bài thơ cuối cùng của Robert Rozhdestvensky” đã được in sau đó.


Con người Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky là nhà thơ Nga cùng thế hệ với Voznesensky và Evtushenko; họ là ba nhà thơ có tên tuổi ở Liên Xô lúc đương thời. Và mặc dù rất khác nhau cả về thơ ca và con người từ những năm 195x ba nhà thơ này đã trở thành những người bạn khá thân thiết. Theo cách nói của Voznesensky họ “như ba người lữ hành đi trên những con đường hoàn toàn khác nhau bị bọn cướp bắt được nơi giao lộ rồi trói chung vào một gốc cây”.

Nếu như Evtushenko luôn thích được mọi người chú ý thì Rozhdestvensky lại muốn tránh tất cả mọi người để làm việc. Trong khi Voznesensky cùng với Evtushenko luôn tỏ ra thi đua với nhau xem ai là thi sĩ số một thì Rozhdestvensky lại trăn trở trước những bản thảo thơ của bạn bè và coi việc xuất bản thơ cho người khác là niềm vui.

Rozhdestvensky là người có tư tưởng tự do dân chủ và không e ngại thể hiện điều đó. Ngay từ những năm Stalin cầm quyền ông đã tìm đọc và thuộc nhiều thơ cấm của B. Kornilov P. Vaxiliev. Năm 1986 tại diễn đàn đại hội nhà văn ở Kremli cùng với Voznesensky và Evtushenko ông đã đứng lên yêu cầu dân chủ dỡ bỏ chế độ kiểm duyệt làm ấm lại niềm tin đang bị đóng băng trong giới viết văn. Rozhdestvensky cũng là người chủ trương viết thư cho Gorbachev vào năm 1990 với yêu cầu nhà nước phải lên án mạnh mẽ chủ nghĩa bài Do Thái.

Rozhdestvensky đồng thời cũng là một người yêu trẻ. Trong sự nghiệp sáng tác của mình ông đã giành nhiều tình cảm cho lứa tuổi trẻ thơ. Mảng thơ giành cho thiếu nhi của ông được Evtushenko đánh giá là “rất hấp dẫn và dễ thương”.

Rozhdestvensky Robert qua đời để lại niềm tự hào cho người vợ và hai cô con gái. Vợ ông bà Alla Kireeva nhà phê bình văn học người từng là bạn học của nhà thơ tại Trường viết văn Gorki. Mỗi lần nhớ về chồng Alla thường nói rằng những người như Robert bà sẽ không bao giờ gặp nữa và sau khi ông mất đi bà cố không nghĩ về những tháng năm hạnh phúc bởi sợ rằng nó sẽ làm vô vị mất phần đời còn lại của bà. Cô con gái lớn Ecaterina Rozhdestvenskaya là nhà báo được đánh giá là viết rất hay về các đề tài điện ảnh và văn học. Nhưng cô luôn dùng bút danh dưới những bài viết của mình vì sợ rằng chúng chưa tương xứng với tên tuổi của người bố.

Một số bản dịch thơ Rozhdestvensky Robert

Thơ Rozhdestvensky Robert có thể còn xa lạ với nhiều độc giả Việt Nam bởi các nhà thơ Nga thế hệ ông hầu như rất ít được dịch và phổ biến ở nước ta. Trong phạm vi bài viết này chúng tôi xin giới thiệu sau đây một số thơ Rozhdestvensky qua các bản dịch của Nguyên Hùng Quỳnh HươngLưu Hải Hà.

1.
На Земле безжалостно маленькой
жил да был человек маленький.
У него была служба маленькая.
И маленький очень портфель.
Получал он зарплату маленькую...
И однажды — прекрасным утром —
постучалась к нему в окошко
небольшая казалось война...
Автомат ему выдали маленький.
Сапоги ему выдали маленькие.
Каску выдали маленькую
и маленькую — по размерам — шинель.

...А когда он упал — некрасиво неправильно
в атакующем крике вывернув рот
то на всей земле не хватило мрамора
чтобы вырубить парня в полный рост!

1.
Nơi trái đất đáng thương bé nhỏ
Có một người nhỏ bé sống qua
Bằng việc làm bé nhỏ gọi là
Chiếc cặp bé cùng tiền lương bé nhỏ…
Một buổi sáng đẹp trời bỗng ùa vào trước cửa
Cuộc chiến tranh dường như chỉ nhỏ thôi
Anh được trao tiểu liên nhỏ bên người
Được phát ủng vừa đôi chân bé nhỏ
Chiếc áo choàng cho anh cùng cỡ
Chiếc mũ sắt đội đầu nhỏ bé như anh.

…Nhưng khi anh ngã xuống
..................................dù dáng nằm không đẹp
Tiếng thét “xung phong” làm méo miệng dễ thương
Thì cả trái đất này không đủ đá hoa cương
Để tạc trọn dáng hình anh bé nhỏ.

(Nguyên Hùng dịch)

2.
Приходить к тебе чтоб снова
просто вслушиваться в голос;
и сидеть на стуле сгорбясь
и не говорить ни слова.

Приходить стучаться в двери
замирая ждать ответа...
Если ты узнаешь это
то наверно не поверишь

то конечно захохочешь
скажешь: «Это ж глупо очень...»
Скажешь: «Тоже мне - влюблённый!» -
и посмотришь удивлённо

и не усидишь на месте.
Будет смех звенеть рекою...
Ну и ладно. Ну и смейся.
Я люблю тебя такою.

2.
Giá được đến bên em để thêm một lần
Được đơn giản lắng nghe giọng nói
Để được ngồi trên ghế lưng hơi cúi
Và để không cần nói một lời .

Giá được đến nhà em và gõ cửa
Và thót tim chờ đợi tiếng trả lời
Và nếu như em biết điều đó nhỉ
Thì có lẽ là em chẳng tin tôi .

Thì tất nhiên em sẽ cười khanh khách
Em sẽ nói rằng "Ồ ngốc nghếch nực cười ..."
Em sẽ nói "Anh cũng yêu cơ đấy!"
Và sẽ nhìn rất đỗi ngạc nhiên .

Và em sẽ chẳng ngồi yên một chỗ
Tiếng cười sẽ vang lanh lảnh thành sông
Thôi cũng được. Cứ cười đi em nhé.
Em là thế nên anh mới phải lòng.

(Lưu Hải Hà dịch)

3.
Будь пожалуйста послабее.
Будь пожалуйста.
И тогда подарю тебе я
чудо запросто.

И тогда я вымахну - вырасту
стану особенным.
Из горящего дома вынесу
тебя сонную.

Я решусь на всё неизвестное
на всё безрассудное -
в море брошусь густое зловещее
и спасу тебя!..

Это будет сердцем велено мне
сердцем велено...
Но ведь ты же сильнее меня
сильней и уверенней!

Ты сама готова спасти других
от уныния тяжкого
ты сама не боишься ни свиста пурги
ни огня хрустящего.

Не заблудишься не утонешь
зла не накопишь
Не заплачешь и не застонешь
если захочешь.

Станешь плавной и станешь ветреной
если захочешь...
Мне с тобою - такой уверенной -
трудно очень.

Хоть нарочно хоть на мгновенье -
я прошу робея -
помоги мне в себя поверить
стань слабее.

3.
Em ạ em hãy là phái yếu
Anh xin em yếu đuối một chút thôi
Để anh có thể tặng em
Giản đơn điều kỳ diệu trên đời.

Và khi đó anh sẽ vươn vai
Rùng mình trở thành người đặc biệt
Để nâng em đang say ngủ trên tay
Mang khỏi ngôi nhà đang cháy.

Anh sẽ dám làm điều rồ dại nhất
Mọi điều chưa ai ngờ đến bao giờ
Nhảy xuống biển dù bão dông gầm thét
Cứu em và mang đi...!

Anh làm theo mệnh lệnh của trái tim
Trái tim ra lệnh cho anh
Nhưng sao em mạnh hơn anh thế?
Mạnh hơn và thừa tự tin!

Cứu mọi người khỏi những nỗi buồn
Em luôn đầy sức lực
Em chẳng hề sợ bão tuyết gào
Và ngọn lửa rít trong giận dữ.

Em không thể bị lạc không thể bị chìm
Em không chất chứa trong tim điều dữ
Em không khóc và cũng không than thở
Bởi em muốn thế mà.

Nếu muốn em có thể dịu hiền và bay bổng.
Bên một cô gái tự tin đến thế
Anh thấy mình bỗng như thừa.
Em ơi anh xin em hãy cố
Yếu mềm đi dù chỉ một phút giây.
Giúp anh nhé anh lấy lại sự tự tin
Trong khoảnh khắc em vờ yếu đuối

(Quỳnh Hương dịch)
 

Lê anh văn

các bác dịch hay quá

mãi mới vào dc

Nguyên Hùng

@Anh Tùng Bách

Bác vừa lên tiếng đấy thôi
Không chê đồng nghĩa "chú ơi cứ mần!"
Em thì hơi thiếu thời gian
Dịch chơi mấy đoạn mấy hàng cho vui.

tungbach

Ông Đồ Nghệ ông Đồ Tây
Chữ nghĩa loăng quăng một bụng đầy
Dịch chán chê rồi thì ông Diệt
Ai người lên tiếng với ông đây !?

Nguyên Hùng

@Thưa hai bác HC SV:

Cám ơn hai đại ca
Ghé vào đọc thơ Nga
Do nhà em "Dziệt hóa"!

Thiệt tình em vui lạ
Được các bác ghé thăm
Ngày hôm nay khỏi ăn
Chắc cũng không sợ đói!

Bác Sao Việt bắt lỗi
Trả thù em em mừng
Nhưng bác nhớ coi chừng
Người to (thường) mắc lỗi nhỏ!

p/s: Em sẽ ghé HNVC thăm bác.

hoangcat

Cảm ơn ban!

Tôi đã đọc rất kỹ đọc nhiều lần một cách say sưa sau đó đọc lại một cách tỉnh táo...Tôi cảm ơn ba dịch giả dĩ nhiên vô cùng cảm ơn Nguyên Hùng đã cho bạn đọc chúng tôi những thông tin thú vị bổ ích và quí giá về các nhà thơ Nga- Xô viết tuyệt vời này. Tuy không phải lần đầu hay lần thứ hai thứ ba đọc các nhà thơ này nhưng sao đọc trên blog văn học nó vẫn cho mình một sự nóng hổi hấp dẫn rất khác thường nó thẩm thấu rất nhanh vào trí nào và tâm thức mình - nguyên Hùng và các dịch giả thân yêu ạ! Cho tôi một lần nữa thành tâm cảm ơn thật nhiều nhé! Chúng ta sẽ là những người bạn tốt của nhau - được không nào?
HOÀNG CÁT

SaoViet

Cái tay Rozhdestvensky Robert
này trông ảnh giống một i-van quê một cục mà làm thơ "Cứu mọi người khỏi những nỗi buồn" cũng được đấy chứ.
Bên HNVC có bài dịch mới của Q.Thắng (không rõ Q.Thăng nào) bài Tôi yêu em của Puskin gửi trong Góp ý. Nguyên Hùng kiểm tra giùm xem nhé.
Hóa ra NH cũng bị lỗi chính tả. Trả thù được rồi đây: “Bài ca những lẻ báo thù không bao giờ bị bắt” phải là "Những kẻ..." chớ.
Bên kia bác đã sửa gián thành dán rôi. Cảm ơn chú.

nguyenhung

Khúc tưởng niệm

Khúc tưởng niệm
(Trường ca – trích)
Vinh quang ngàn đời
Cho những người
Không bao giờ trở lại
Vinh quang mãi mãi
Cho các anh hùng!
Vinh quang!

Nhưng
những người đã khuất
Cần gì được vinh danh?
Họ cứu mọi người
thoát khỏi chiến tranh
Mà không thể tự cứu mình
khỏi chết.

Vinh quang bất diệt
Thuộc các anh hùng
Nhưng
người cần vinh quang
Không phải người
đã chết
Vinh quang chỉ cần
Cho những người
đang sống.

Lẽ nào những phiến đá vô tri
Lại có lỗi
khiến bao người lính trẻ
Phải ngủ lại trong đất
quá lâu như thế?
Những người lính vô danh
Những người lính
Trước lúc hy sinh
Từng có mẹ già
Từng có bạn bè
Từng có người yêu sắp cưới…
(Nguyên Hùng trích dịch)
______________
Реквием
(Поэма – цитаты)
Вечная
слава
героям!
Вечная слава!
Вечная слава!
Вечная
слава
героям!
Слава героям!
Слава!!
...Но зачем она им
эта слава —
мертвым?
Для чего она им
эта слава —
павшим?
Все живое —
спасшим.
Себя —
не спасшим.

Вечная
слава!!
Вспомним всех поименно
горем
вспомним
своим...
Это нужно —
не мертвым!
Это надо —
живым!
….
Разве камни
виноваты
в том
что где-то
под землею
слишком долго
спят солдаты?
Безымянные
солдаты.
Неизвестные
солдаты...
….
Неизвестного
солдата!
Ведь еще
до самой смерти
он имел друзей
немало.
Ведь еще
живет на свете
очень старенькая
мама.

nguyenhung

Thêm một bài thơ của Robert

Bài 4. ДОЧКЕ

Катька Катышок Катюха -
тоненькие пальчики.
Слушай человек-два-уха
излиянья папины.

Я хочу чтобы тебе
не казалось тайной
почему отец теперь
стал сентиментальным.

Чтобы всё ты поняла -
не сейчас так позже.
У тебя свои дела
и свои заботы.

Занята ты долгий день
сном едою санками.
Там у вас в стране детей
происходит всякое.

Там у вас в стране детей -
мощной и внушительной -
много всяческих затей
много разных жителей.

Есть такие - отойди
и постой в сторонке.
Есть у вас свои вожди
и свои пророки.

Есть - совсем как у больших -
ябеды и нытики...
Парк бесчисленных машин
выстроен по нитке.

Происходят там и тут
обсужденья грозные:
«Что на третье дадут:
компот или мороженое?»

«Что нарисовал сосед?»
«Ёлку где поставят?..»
Хорошо что вам газет -
взрослых - не читают!..

Смотрите остановясь
на крутую радугу...
Хорошо что не для вас
нервный голос радио!

Ожиданье новостей
страшных и громадных...
Там у вас в стране детей
жизнь идёт нормально.

Там - ни слова про войну.
Там о ней - ни слуха...
Я хочу в твою страну
человек-два-уха!

Gửi con gái

Kát-ka Ka-tư-sốk Ka-chiu-kha!
Những ngón tay mảnh mai xinh xắn
Nghe này con cô-bé-hai-tai-vểnh
Như đúc khuôn giống hệt tai ba.

Ba muốn con hay
Một điều bí mật
Vì sao giờ đây
Ba thành "mít ướt"ị

Để con sau này
Tận tường mọi sự
Khi công việc nhiều
Cùng bao lo nghĩ.

Con bận mỗi ngày
Ngủ ăn trượt tuyết
Thế giới trẻ thơ
Biết bao công việc!

Vương quốc các con
Oai phong hùng mạnh.
Bao chuyện lo toan
Bao người sinh sống

Có kẻ nên tránh
Đừng lại gần thêm
Có cả thủ lĩnh
Cả đấng thần tiên.

Có hạng mách lẻo
Có nhóm than van
Bãi xe của hàng
Khác gì người lớn!

Chỗ này chỗ nọ
Xôn xao luận bàn:
"Tráng miệng gì nhỉ -
Kem hay nước cam?"

"Hàng xóm vẽ gì?
Thông đặt đâu đấy?.."
Thật may các con
Không đọc tin sớm

Các con hãy ngắm
Cầu vồng lung linh
May sao tai xinh
Tiếng đài không lọt

Không cần theo dõi
Tin tức kinh hoàng
Thế giới trẻ con
Vẫn bình yên lắm!

Không tin chiến trận
Không chuyện giao tranh...
Này Bé-tai-xinh
Ba cũng muốn mình
Bién thành con trẻ!

(Thu Hương dịch)